Foça demek huzur demek. İzmir Körfezinin kuzeyinde, adacıklarla süslü küçük bir koyda kurulu küçük bir balıkçı kasabası. Bana göre Ege kıyılarının en sakin, en dingin ve en huzurlu kasabası. Uzun sahil şeridinin olağanüstü mavi ve yeşil manzarası, irili ufaklı enfes koyları, güzel kumlu sahilleri, taş evleri, yel değirmenleri ve balıkçı tekneleriyle İzmir‘in kendine münhasır güzel bir ilçesi.

Tüm bunlar Foça’yı tatil tercihlerinde ilk sıralara taşımaya yetse de biraz gözlerden uzak kalmış. İyi ki de öyle olmuş. İzmir’den 45 dakikada ulaşılabilen bir kaçış noktası olan Foça, hala o yüzden sakin ve dingin. İzmirliler haftasonu günübirlik balık yemeye, huzurundan nasiplenmeye gidiyor buraya. Yazın ise Yeni Foça yazlıkları tatilcilerle şenleniyor.

foça görülecek yerler

İzmir’e 70 km’lik bir karayoluyla bağlı Foça, İzmir’in kuzeyinde Çandarlı ve İzmir Körfezi arasında, üç tarafı denizle çevrili son derece güvenli ve korunaklı bir koyun kıyıları üzerinde kurulmuş. Bir fok türü olan Monacos’ların sığınağı olan kasabanın adının kaynağının nesli tükenmekte olan bu Akdeniz foklarından aldığı iddia ediliyor. Eski dönemlerde fokların Foça’nın 40 dakika ötesindeki Siren Kayalıklarında koloniler halinde yaşadığı söyleniyor. Foça kıyılarında hala az sayıda Akdeniz foku ile karşılaşmak mümkün.

Bir zamanlar İyon Federasyonun bir parçası olan Foça, Batı Anadolunun en eski yerleşim yerlerinden biri. Geçmişin büyük bir kültür mirasıyla yüklü. Antik yazarlardan Herodot, Strabon ve Şamlı Nikolaos’a göre MÖ 9. yüzyılın ortalarında Yunanistan’dan gelen İyonlar tarafından kurulmuş. Batı Uygarlığının da temelini kuran İyonların kurup yerleştikleri 12 kentten biri olan Foça’ya Phokai adını vermişler.


Antik dönemlerde denizcilikteki başarısıyla tanınan şehir, İyon Medeniyetinin gelişiminde önemli bir rol oynamış. Güçlü deniz filosuna sahip Phokaililer, 50 kürekli gemileriyle denizlere açılıp Fransa ve İspanya’ya kadar uzanarak koloniler kurmuşlar. Güney İtalya’da sayılı kültür merkezlerinden Elea, Karadeniz’de Amysos (Samsun), Çanakkale Boğazındaki Lampsakos (Lapseki), Midilli Adası‘nda Methymna (Molivos), Korsika Adasında Alalia, Fransa’da Massalia (Marsilya) ve İspanya’da Emporion bunlardan bazıları.

İzmir’in eski yerleşim bölgesi Antik Smyrna, Lidya Kralı Alyattes tarafından yıkılınca bölgedeki ticari egemenlik Phokaia’ya geçmiş, iyice zenginleşmişler. Mısır’daki Naukratis ile ticaret yapabilen az sayıdaki İyon kentlerinden biri olmuş. Antik Çağda altın-gümüş karışımı sikkeleri ticarette kullanmışlar. Para, Lidya’da icat edilmiş olsa da asıl Foça’da büyük bir işlerlik kazanmış. Tüccarlar Foça’yı Doğu Akdeniz ticaretinde en işlek limanlarından biri haline getirmişler.

Birçok uygarlığın iştahını kabartan Phokai, Pers istilası ile görkemli çağının sonuna gelmiş ve halkın büyük bir çoğunluğu kenti terk ederek kolonilere yerleşmiş. Perslerden sonra, Büyük İskender’in kurduğu Makedonyalıların sonrasında da Bergama Krallığı ve Romalıların egemenliğine girmiş.

Bir zamanlar Ege’nin en büyük kentlerinden biriyken, Bizans döneminde iyice Foça oldukça küçülmüş. 1275’te Foça’da Ceneviz yönetimi başlar. Kaynaklarda Piri Reis “Osmanlı’dan önce Eski Foça’nın Ceneviz tüccarları için iyi bir ticaret limanı” olduğunu söyler. Cenevizliler döneminde ise kaleyle güçlendirilmiş ticari bir üs olmuş. Orta Çağın önemli stratejik ürünlerinden şap madenini işletmişler. Şap özellikle yün ve pamuk liflerinin ayrışmasını sağlayıp boyanın kumaşa sabitleşmesini mümkün kılıyordu.

Yine Foça döneminde korsanların da barınağı olmuş. Korsanlar üs, sığınak ve pazar yeri olarak kullanışlar Foça’yı. Cenevizliler Phokai’yi yıkarak yerine kentin Kuzeyindeki Yeni Foça’yı kurmuşlar. Sonrasında ise Aydınoğulları Döneminde 13. yüzyılda Çaka Bey tarafından alındıktan sonra 15. yüzyılda Fatih Sultan Mehmet Döneminde Osmanlı sınırlarına katılmış.

Antik dönem kalıntılarının büyük bir kısmının bugünkü kent yerleşiminin altında kaldığı düşünülüyor. Gerek eski Foça gerek Yeni Foça Osmanlıların eline geçtiği zaman birer küçük kasabadan başka bir şey değildi. Hala da öyle.

Foça’yı ilk keşfedenler Fransızlar olmuş. Nefis koylarından birine bir tatil köyü kurmuşlar.

Foça Gezilecek Yerler

İzmir çevresinde gezilecek yerler listenizde yer vermeniz gereken Foça her mevsim tercih edilebilecek bir tatil merkezi konumunda. Mayıs ayından Ekim ayına kadar süren dönemde hava neredeyse tamamen yağışsız geçiyor. İzmir ili içinde en az yağış alan ilçelerden biri. Hemen her mevsim poyraz ve batı rüzgârları esiyor. Temmuz ve Ağustos en sıcak aylar. Sıcaklığın 35 dereceyi aştığı oluyor.

1. Eski Foça sokakları

foça gezilecek yerler
foça sokakları

Foça’nın ilçe merkezi Eski Foça olarak anılıyor. Tarihi geçmişini yansıtan Foça sokakları, ilçenin kurulduğu yarımada boyunca uzanıyor ve nerdeyse her sokak mutlaka denize çıkıyor. Büyük bir bölümü kentsel ve arkeolojik SİT alanı olduğundan yapılaşmaya kapalı. Antik Phokai kenti üzerine kurulu kasabada nereye kazmayı vursanız oradan bir antik dönem kalıntısı çıkıyor.

Özgün kent dokusunu görebileceğiniz sokak aralarında ömre bedel taş evlerle karşılaşıyorsunuz. Foça taşı olarak da bilinen tüften oluşan taşlarla yapılmış evlerin çoğu 19. yüzyıldan kalma. Bir çoğunda kaleden sökülen taşlar kullanılmış. Son yıllarda bu taş evlerin bazıları nefis butik otellere ve pansiyonlara dönüştürüldü. Ev rahatlığını sunan taş evlerinde kalın, kendinizi şımartın.

Yerel halkın küçük deniz olarak andığı minik koyda balıkçı tekneleri sıralanıyor. Balıkçılık hala Foça halkının önemli bir bölümünün geçim kaynağı. Balıkçı barınağı çevresinde dolaşan kordon boyunca uzanan eski cumbalı taş evler, dondurmacılar, çok sayıda balık lokantası ve kafeler sırlanıyor.

Eski Foça’yı keşfetmek için Foça Kent Konseyi Turizm Meclisi’nin oluşturduğu 4 tarihi yürüyüş rotası hazırlanmış. Bu rotalarda İyon, Rum, Osmanlı döneminden kalan izleri görebiliyorsunuz. Foça gezinizi bu rotlardan birini seçerek yapabilirsiniz.

Kybele Yolu: Anadolu’nun en eski ana tanrıçası Kybele’den ismini alan bu rotada Sur Kalıntıları, 1 Nolu Hamam, Hafız Süleyman Mescidi, Cumhuriyet Çeşmesi, 2 Nolu Hamam, Fatih Camii, Ağalar Konağı, Denizciliği Sevdirme Müzesi, Kybele Gemisi, Beş Kapılar, Surlar, Kybele Açık Hava Tapınağı, Tuz Depoları, Athena Tapınağı ve Kayalar Camii görülüyor.

Heredet Yolu: Phokai’nin Antik dönem kent duvarının adı olan Heredot Duvarından alan yolda Çifte Kayalar Sur Yatakları, Antik Tiyatro, Yel Değirmenleri, Kybele Tapınım Yeri, Arkaik dönemdeki sur yatakları olan Tiyatro Tepe, Hilmi Dağı, Maltepe Tümülüsü, Heredot Duvarı, Osmanlı Mezarlığı, Antik su kuyusu ve su kemerleri görülüyor.

Theodoros Yolu: Adını İyonyalı Heykeltıraş Theodoros’tan alan yürüyüş yolunda ara ve ana sokakları, restorasyonla günümüze kazandırılmış Foça evlerini görüyorsunuz.

Megaron Yolu: Foça’nın 5 bin yıl önceki ilk yerleşim alanında taş evler, değirmenler, nekropol alanı, su kanalları, Dış Kale, Şeytan Hamamı, Kule Ev, Demirci Atölyesi görülüyor.

2. Foça Kalesi, Sur ve Beşkapılar

foça rehberi
foça nasıl bir yer

Beşkapılar Kalesi ve Ceneviz Kalesi olarak bilinen kale, 1678’de bölgeyi korumak için stratejik bir noktada yapılmış. Balıkçı teknelerinin bağlandığı koyun hemen karşısında yer alan kale ve surlar, Antik Çağ’da Foça Limanı’nı korumak için savunma amaçlı yapılmış.

Surların, antik döneme kadar geri gidildiğinde Roma, Bizans, Ceneviz ve Osmanlı dönemlerinde çeşitli onarımlarla varlığını korumuş. Dış Kale 1678’de Osmanlılar tarafından bölgeyi korumak için stratejik bir noktada, bir boğazkesen olarak yapılmış.

Evliya Çelebi seyahatnamesinde Foça Kalesi’nin sağlamlığını över. Bir süre önce Venedikliler buraya saldırdığından ve ağır hasar verdiğinden söz eder. Venedik’in kaleye girmiş ve kale kapısını alıp gitmişler. Hatta Evliya Çelebi, kalenin tamirinde iki gün çalıştığını da yazar.

Phokaia kentinin ana tanrıçası olan Athena adına yapılmış Athena Tapınağının da olduğu tarihi bölge, UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer alıyor. İyon düzeyindeki tapınak türünün erken dönem en iyi örneklerinden görkemli Athena Tapınağı, liman kumsal alanı ve henüz ayağa kaldırılmayan tiyatro antik dönemden kalan görülecek yerler arasında.

Önceleri yeri bilinmeyen Phokaia antik tiyatrosu ise 1991’de ortaya çıkarıldı. Üzerine kazılmış Hellenistik döneme ait bir yazıt, tiyatronun Büyük İskender döneminde MÖ 340-330 arasında inşa edilmiş olduğunu ortaya koymuş. Bu da Phokaia tiyatrosunu Anadolunun bilinen en eski tiyatrosu yapıyor. Foça’nın Arkaik dönemde dahi ekonomik ve kültürel yönden yüksek bir düzeyde olduğunun kanıtı.

Akşam saatlerinde Kybele Açık Hava Tapınağı’nın önünden Beşkapılara doğru yürüyüş gün batımında yapılan bir yürüyüş Foça klasiği. En güzel gün batımı fotoğraflarını da burada çekebilirsiniz.

3. Foça Yeryüzü Pazarı

Foça, Slow Food akımının temsilcisi olan Yeryüzü Pazarı’nın kurulduğu bir ilçe. Yeryüzü pazarları (Earth Markets), hızlı yaşam temposuna karşı bir duruş geliştirmek ve yok olmaya yüz tutmuş yerel yeme-içme alışkanlıklarını korumak amacıyla 1989’da İtalya’da başlatılan Slow Food hareketinin bir parçası.

Türkiye’nin ilk, dünyanın 28’inci Yeryüzü Pazarı, 2010 yılı sonlarında küçük üreticinin yerel ve doğal ürünlerini aracısız satarak aile bütçelerine destek olmalarını sağlamak için birkaç tezgahla başladı. Yerel üreticilerle tüketicileri bir araya getirme hedefiyle Slow Food Zeytindalı Birliği’nin çabalarıyla kurulmuş.

Pazarda hiçbir ürün halden alınmıyor, adil ve temiz satış ilkesine göre bölgede yaşayan üreticilerin yetiştirdiği sebze ve meyveleri satışa sunuyor. Organik meyve ve sebzeler, ekmek çeşitleri, reçel, zeytin ve zeytinyağı Yeryüzü Pazarı’nda bulabileceğiniz lezzetler arasında. Pazar, alışık olduğumuz semt pazarlarından farklı olarak az sayıda tezgâha sahip. Foça’ya 40 kilometre öteden ürün kabul edilmiyor.

Plastik yerine cam şişeler, naylon poşet yerine bez ve geri dönüşümlü torbalar kullanılıyor. Yerel gıda kültürlerinin ve biyoçeşitliliğin korunması açısından önemli bir görev üstleniyor. Foça Yeryüzü Pazarı, her pazar 08.30–18.30 saatleri arasında Foça Meydanı’nda kuruluyor.

4. Siren Kayalıkları

siren kayalıkları
siren kayalıkları foça

Koruma altındaki fokların sığınağı olan Orak Adası‘ndaki Siren Kayalıkları yerkürenin neojen dönemine ait kireçtaşlarından oluşmuş. Rüzgâr hangi yönden eserse essin gizemli sesler çıkaran bu ilginç kayalıklar bugün Foça tekne turlarının duraklarından biri. Yazın Foça’ya giderseniz Siren Kayalıkları ve adalar turu yapmanız tavsiyem.

Orak Adasına gitmek için Foça tekne turlarına katılmanız veya Foça balıkçı barınağından tekne kiralamanız gerekiyor. Rüzgârın hızına bağlı olarak Foça’dan kayalıklara 40 dakikada gidiliyor. Geriye sadece birkaç tane kalmış fokların barınağı olduğundan kayalıklara çıkmak, yakınında avlanmak ve yüzmek yasak.

Deniz dalgaları ve rüzgâr on binlerce yıldır bu kayalıkları aşındıra aşındıra gitintili çıkıntılı hal getirerek kenar süsünü andıran şekillere bezemiş. Yüzlerce martı bugün bu kayalıkları kendine yuva bellemiş. Henüz oluşumunu tamamlamadıklarından aşınmaya ve ilginç şekiller oluşturmaya devam ediyorlar.

Homeros’un Odysseia Destanında Siren Kayalıklarının hikayesi geçiyor. Antik Çağ mitolojisine göre bu kayalıklarda Siren adlı masalsı güzellikte deniz kızları yaşarmış. Ufukta bir gemi göründüğünde lyra çalar, büyülü şarkılar söyleyeme başlar, denizcilerin aklını başından alarak kendine çekerlermiş. Gemiler Siren Kayalıklarına çarpıp batarmış.

Bu kızları sadece Odysseus ve gemicileri görebilmiş. Kendisini gemisinin direğine bağlatan Odysseus, tayfasının da kulaklarını balmumu ile kapattırır. Sirenlerin davetkar sesini duyan Odysseus, tayfalarına sonsuza kadar burada kalmayı emretse de kulakları tıkalı olan tayfalar onu duyamaz.

Bugün Siren Kayalıklarında büyülü bir ses yok ama kayalıkların büyüleyici görüntüsü var. Şanslıysanız bu kayalıklarda güneşlenen Akdeniz foklarına belki denk gelirsiniz kimbilir!

5. Yeni Foça

Foça ilçe merkezine 20 km, İzmir kent merkezine ise 100 km uzaklıkta bulunan Yeni Foça, Foça’nın kuzeyinde huzurlu bir mahalle. Büyükşehir Yasası’ndan önce belediye yönetimine sahip bir belde olan Yeni Foça, günümüzde Foça’ya bağlı. Rüzgâr sörfü parkurları, plajları, eski Rum evleriyle bezeli sokakları ve renkli gece hayatıyla Yeni Foça, en az Foça kadar renkli.

Eski Foça’dan Yeni Foça’ya doğru kıvrılarak giden Mersinaki Yolu, çam ağaçlarının Ege mavisiyle buluştuğu kıvrılarak giden enfes bir yol. Türkiye’nin en güzel araç yollarından biri bana göre. Geçmişte Yeni Foça’ya iş için giderken yolumu çok uzatıyor olmasına rağmen bu yoldan geçmeyi hiç ihmal etmezdim.

Bir yanı masmavi Ege manzarasına sahipken sağ taraf ise yemyeşil çam ağaçlarıyla kaplı. Kıyı boyunca irili ufaklı çok sayıda minik koy ve enfes güzellikte kayalıklar sıralanıyor. Yol her zaman bir uçurum değil, kimi noktadan aşağıda yer alan minik koylara uzanan patikalar var. Muhakkak bir kez de olsa Mersinaki’de denize girin. Ancak, buraların çevre koruma bölgesi altında olduğunu unutmayın.

6. Fadime-Kaplan Zülfikargil TaTuTa Çiftliği

Zülfikargil TaTuTa Çiftliği

Deneyim meraklısıysanız Foça’nın Ulupınar Köyü’ndeki Fadime-Kaplan Zülfikargil TaTuTa (Tarım Turizm Takas) Çiftliğini ziyaret edebilirsiniz. Mevsimine göre sebze fidesi ekiminden nar ekşisi veya koruk ekşisi yapımına, sabun üretimine kadar pek çok konuda uygulamalı bilgi edinebiliyorsunuz. Kurdun kuşun hakkını gözeterek üretim yapan çiftlikte en az 10 kişilik gruplara randevu ile hizmet veriyor. Çiftlikte organik zeytin, sofralık zeytin ve zeytinyağı satın alınabiliyor.

7. Pers Mezarı Anıtı

Taş Kule olarak bilinen Pers Mezar Anıtı, İzmir yolu üzerinde yer alıyor. Perslerin Phokaia’yı ele geçirmelerinin tarihi belgesi olan mezar anıtı MÖ 5. yüzyılın sonları ile 6. yüzyılın başlarına tarihleniyor. Foça’ya giderken veya Foça’da İzmir’e dönerken ziyaret edilebilir. Foça’nın 7 km. dışında yer alıyor.

8. Kozbeyli Köyü

kozbeyli köyü

Foça’ya 20 km uzaklıktaki Kozbeyli Köyü, tarihte özellikle Cenevizliler döneminde ekonomik değeriyle öne çıkan Şaphane Dağının kuzeydoğu eteklerinde Orta Çağ’da bu kıyıları tehdit eden korsan akınlarına karşı korunaklı bir tepenin üzerinde kurulmuş. Civardaki taş ocaklarının ürettiği birinci sınıf ebniye ve kayrak taşlarından yapılan iki veya üç katlı sivil mimari örneği taş evlerinin restore edilmesiyle son zamanlarda yıldızı hızla parlayan köylerden biri.

Tarihi dokusunu korumayı başaran köyün taş evleri hala ayakta. Köy meydanında bulunan dibek kahvesi satan mekanlar, leziz köy kahvaltısı sunan butik işletmeler özellikle hafta sonları ziyaretçi akınına uğruyor. Meşhur dibek kahvesi ile Türkiye’de ün yapmış bir köy. Günümüzde çok sınırlı yapılan dibek kahvesinin Türkiye’de Gökçeada, Kastamonu ile birlikte en ünlü adreslerinden biri burası. Bunun da sebebi hazırlamasının zahmetli olması. Şakir’in Yeri’nde 150 yılı aşkın süredir kullanılan tarihi dibek Kozbeyli’nin de simgesi nerdeyse. Geleneksel sapsız fincanlarla ikram ediyor.

İlkokulun köşesinden Şaphane Dağı’na doğru yönelen bir yürüyüş rotasına da sahip. İzmir’den Aliağa’ya giderken Yeni Foça tabelasından sola saptığınızda, 2 kilometre sonra tekrar sola saparsanız Kozbeyli Köyü’ne ulaşıyorsunuz.

9. Foça plajları

foça plajları

Foça, deniz-kum-güneş tatili sevenler için güzelliği tescilli plajlara sahip. Mersinaki, Hanedan Plajı, Phokaia Otel, Pollen Tatil Köyü, Foça Belediyesi Karakum plajları mavi bayrakla tescilli. Sazlıca plajları, Eski Foça Halk Plajı, Voodoo Beach ve Mambo Beach Club da gayet iyi.

Osmanlı Döneminden kalma iki cami Foça Fatih Camii ve Foça Kayalar Camii, görece iyi korunmuş ziyaret edilebilecek yerler arasında. Kasabanın güneyinde de Osmanlı Mezarlığı yer alıyor. Foça merkeze 2 km uzaklıkta, Can Dede Tepesi’nin eteğinde de Şeytan Hamamı olarak bilinen kaya mezarları var.

Foça’ya İzmir yönünden girişte Değirmentepe üzerinde yer alan yıkılmaya yüz tutmuş Foça yel değirmenleri var. Önceleri çok harap haldeydiler, şimdilerde restore edilip turizme kandırılıyor. 16. yüzyılda, Foça’da 27 yedi değirmenin olduğu kaynaklarda geçiyor. Foça’nın doğusundan başlayıp pazar yerine kadar uzayan Orta Çağda yapılmış ve 20. yüzyılın başarına kadar kullanılmış bir su kemeri kalıntısı hala ayakta.

İzmir yolundan Foça’ya gelirken 10 km kadar geride yer alan Bağarası, bir zamanlar bölgede yaşayan Rumların Zeytinlik ve bağlarıyla dolu olan bir kasaba. Şimdilerde daha çok sebze ve meyve ekiliyor. Zeytinciik ise burada çok eski zamanlardan beri sürüyor.

Foça ülkemizde 12 yörenin dahil olduğu özel çevre koruma bölgesine dahil. Listeye ayrıca Gökova, Datça – Bozburun, Köyceğiz – Dalyan, Fethiye – Göcek, Patara, Kekova, Belek, Göksu Deltası, Pamukkale, Gölbaşı ve Ihlara dahil.

İzmir tatil yerleri arasında tavsiye ettiğim yerlerden biri olan Foça, Ege Bölgesi’nde, İzmir’in kuzeyinde yer alıyor. Foça, İzmir’in kent merkezi Konak’a 75 km, Bergama’ya 87 km, Selçuk’a 140 km, Çeşme’ye 152 km, Ayvalık’a 133 km, Pamukkale’ye 303 km, Çanakkale’ye ise 317 km uzaklıkta.

Çandarlı ve İzmir körfezlerinin arasında, üç tarafı denizlerle çevrili olan bir yarımadada kurulu olan ilçe, İzmir kent merkezinden 75 km uzaklıkta. Foça’ya en yakın havalimanı İzmir Adnan Menderes Havalimanı.

İzmir Otogarından düzenli dolmuşların bulunduğu Foça’ya toplu ulaşımla İZBAN treni ile gidilebiliyor. İZBAN’ın Hatundere İstasyonundan hareket eden 744 numaralı ESHOT otobüsü Foça ilçe merkezine kadar ulaşıyor. Foça’ya nasıl gidilir blog yazımda ulaşım ile ilgili daha geniş bilgiler paylaştım.

1 YORUM 💬

💬 DÜŞÜNCELERİNİZİ BENİMLE PAYLAŞIN, YORUM YAZIN!

Lütfen yorumunuzu yazın
Adınızı buraya yazın