ASYA GEZİ REHBERİ
ASYA
Muson, Vize ve Bütçe Hatası Yapmadan Asya’yı Planlamak
Dörtyüz günü aşan yolculuğun her sayfasında öğrendiklerimle; muson yağmurlarından tapınak sessizliğine, sokak gürültüsünden sınır geçişlerine — Asya’yı ezbere değil, içeriden bilen biri olarak bu rehberde anlatıyorum.
400+ gün Güney Doğu Asya'yı bizzat, adım adım yaşadım.
Ülke Rehberleri
Asya Ülke Rehberleri
Bu rehberleri size sadece tapınak ve plaj listesi vermek için yazmadım. Asya'ya ilk kez adım atarken nereye gideceğinizi, muson yağmurlarının rotayı nasıl çökerttiğini ve o meşhur "Asya çok ucuzdur" masalının nerede bittiğini sahaya inmeden önce yüzünüze vurmak için hazırladım.
Tayland
Bangkok'un kaosu, kuzeyin tapınakları ve güneyin adaları aynı mantıkla gezilmez. Yanlış ayda giderseniz muson yağmurları ada tatilinizi otel odasına hapseder.
Tayland rehberiVietnam
Haritada ince uzun bir çizgi gibi durduğuna aldanmayın, mesafeler devasadır. Tüm ülkeyi 10 güne sığdırmaya kalkarsanız tatiliniz sadece yataklı gece otobüslerinde geçer.
Vietnam rehberiEndonezya
Çoğu kişi bu dev ülkeyi sadece Bali'den ibaret sanır. Oysa Java'nın volkanları, Lombok ve Borneo'nun vahşi doğası bambaşka bir rota ve sağlam bir tekne/uçuş planlaması gerektirir.
Endonezya rehberiFilipinler
Buradaki en büyük hata, haritadan 4-5 adayı aynı plana koymaktır. Rötarlı iç hat uçuşları ve iptal olan feribotlar yüzünden günlerinizi yolda yakmamak için "az ada, çok zaman" mantığıyla ilerleyin.
Filipinler rehberiMalezya
Kuala Lumpur'un gökdelenleriyle Borneo'nun balta girmemiş ormanlarını aynı kefeye koymayın. Şehir hayatını, ada dinlenmesini ve vahşi doğayı birbirinden kesin çizgilerle ayırarak plan yapın.
Malezya rehberiSingapur
Güneydoğu Asya'nın o "ucuz" imajını yerle bir eden yerdir. Cüzdanınızı daha fazla eritmemek için burayı 2-3 günlük, hızlı ve nokta atışı bir şehir molası olarak düşünün.
Singapur rehberiKırgızistan
Asya'nın beton şehirlerinden sıkılanlar için efsane bir dağ ve bozkır rotasıdır. Ancak zorlu hava şartları, kısıtlı ulaşım ve çadır/yurt konaklamaları için ciddi bir hazırlık ister.
Kırgızistan rehberiBorneo
Gerçek yağmur ormanı deneyimi buradadır ama adanın Malezya ve Endonezya taraflarını aynı planda birleştirmek zordur. Vahşi yaşam turlarını ve rehberleri oraya gitmeden çok önce ayarlamanız şart.
Hindistan
Asya'nın en ağır sınavıdır. Delhi'nin kaosuyla güneyin sakin sahillerini aynı hızda gezemezsiniz. Burası koşturmayı affetmez; midenizi ve sinirlerinizi korumak için tempoyu çok yavaş tutun.
Nepal
Buraya sadece Katmandu'nun tozlu sokakları için değil, Himalayalar için gelinir. Yapacağınız yürüyüş rotasını, yüksekliğe alışma süresini ve doğru mevsimi seçmek hayati önem taşır.
Sri Lanka
Çay tarlalarını ve okyanus sahillerini muazzam bir tren ağıyla birbirine bağlar. Ancak o meşhur tren biletleri haftalar önceden tükenir; plansız giderseniz ayakta veya otobüslerde sürünürsünüz.
Sri Lanka rehberiLaos
Asya'nın en sakin ve yavaş ülkesidir. Buraya hız yapmak için değil, Mekong Nehri kıyısında frene basmak için gelin. Kara sınırlarından geçişleri ve bozuk yolları baştan göze almalısınız.
Laos rehberiKamboçya
Çoğu kişi buraya sadece Angkor Wat tapınaklarını görüp kaçmak için gelir. Eğer başkent Phnom Penh'i ve güney sahillerini de plana eklerseniz, otobüs yolculuklarının yoruculuğunu kabul etmeniz gerekir.
Kamboçya rehberiMyanmar
Bagan tapınakları büyüleyicidir ancak burası politik olarak en istikrarsız Asya ülkesidir. Uçak bileti almadan önce sınırların açık olup olmadığını ve güncel güvenlik haritasını mutlaka kontrol edin.
Myanmar rehberiBali
Sosyal medyadaki o boş ve sessiz ada hayalini unutun, burası korkunç bir trafiğe sahiptir. Yanlış mahalleyi seçerseniz veya scooter kullanmayı bilmiyorsanız, tatiliniz sadece araç kuyruklarında geçer.
Bali rehberiAkıllı Planlama
Gerçekçi Asya Rotaları
Asya’da yapılan en büyük hata, ucuz bir uçak bileti ve geceliği 5 dolarlık bir hostel görüp haritadaki o devasa mesafeleri küçümsemektir. 370 günlük Asya tecrübemle hazırladığım bu iskelet rotalar; sizi iptal olan feribotlardan, bitmeyen sınır kapısı kuyruklarından ve muson yağmurlarında otel odasına hapsolmaktan kurtarmak için çıkarıldı.
Klasik ve Temiz Başlangıç
Tayland Ana Rota
- Bangkok 3 Gün (Şehir ve Kaos)
- Chiang Mai 3 Gün (Kuzey ve Kültür)
- Phuket veya Krabi 4 Gün (Güney ve Deniz)
Saha Notu: Tayland’a ilk kez gidiyorsanız bu rota en mantıklı başlangıçtır. Kuzeyden güneye geçerken otobüsle 24 saat harcamak yerine iç hat uçuşu kullanın. Gideceğiniz aya göre musonun hangi yakada olduğunu kontrol etmeden ada seçmeyin.
Tayland Rehberlerini İncele Uzun Mesafe Gerçeği (Yeni Eklenti)
Vietnam: Kuzeyden Güneye
- Hanoi & Halong Körfezi 4 Gün
- Hoi An & Da Nang 3 Gün (Orta Bölge)
- Ho Chi Minh (Saigon) 3 Gün
Saha Notu: Haritadaki ince yapısına aldanmayın; kuzeyden güneye trenle gitmek 30 saati bulur. 1 haftada tüm ülkeyi gezmeye kalkarsanız vaktiniz yollarda heba olur. En mantıklısı ülkeyi üç bölgeye ayırmak ve merkezler arasındaki mesafeyi yerel uçuşlarla geçerek zamanı sokaklara saklamaktır.
Vietnam Rehberlerini İncele En Konforlu Altyapı (Yeni Eklenti)
Malezya: Batı Kıyısı Hattı
- Kuala Lumpur 3 Gün
- Cameron Highlands 2 Gün
- Penang (Georgetown) 3 Gün
- Langkawi Adası 2 Gün
Saha Notu: Asya’nın en konforlu ulaşım altyapısına sahip rotasıdır; başkentten çay tarlalarına ve Penang’a otobüsle rahatça geçersiniz. Kış aylarında doğu kıyısı muson etkisindedir, bu yüzden rotayı bu batı hattında tutmak mecburiyettir.
Malezya Rehberlerini İncele Sınır Geçişi Sınavı
Güneydoğu Asya Klasik Geçişi
- Bangkok (Tayland) 3 Gün
- Siem Reap (Kamboçya) 3 Gün (Kara sınırı)
- Phnom Penh (Kamboçya) 2 Gün
- Ho Chi Minh (Vietnam) 3 Gün (Otobüsle geçiş)
Saha Notu: Sırt çantalıların klasik "Banana Pancake" rotasıdır. Ülkeler arası uçak kullanmadan, tamamen otobüs ve kara sınırlarıyla ilerlersiniz. Maliyetler düşüktür, Tayland-Kamboçya sınırındaki bitmek bilmeyen kuyruklara ve vize işlemlerindeki rüşvet beklentisine hazırlıklı olun.
Güneydoğu Asya Rehberlerini İncele Ada Gerçekleri
Endonezya: Bali ve Çevresi
- Bali (Ubud & Güney) 5 Gün
- Gili Adaları 3 Gün (Hızlı Feribot)
- Lombok 2 Gün
Saha Notu: Bali’yi 3-4 günde bitiremezsiniz; adanın trafiğinde 10 kilometreyi 2 saatte gitmeye hazırlıklı olun. Merkezdeki kaostan kaçmak için hızlı feribotla araç trafiğinin yasak olduğu Gili adalarına geçmek en iyi hamledir. Feribot biletini sokaktaki acentelerden sıkı pazarlıkla alarak bütçeyi koruyun.
Endonezya Rehberlerini İncele Lojistik Tuzak
Filipinler: Ada Atlama (Island Hopping)
- Palawan (El Nido/Coron) 4 Gün
- Cebu (Moalboal) 3 Gün
- Bohol 2 Gün
Saha Notu: 7 binden fazla adası olan Filipinler'de yapılan en büyük hata, kısa süreye çok fazla ada sığdırmaya çalışmaktır. Adalar arası transferler, iptal olan uçuşlar ve geciken feribotlar yüzünden gününüz yollarda heba olur. Ada sayısını az tutun, bir bölgeyi seçip hakkını vererek gezin.
Filipinler Rehberlerini İnceleBölge Seçimi
Asya’yı Tek Parça Düşünmeyin
Güneydoğu Asya'nın ucuz otobüs yollarını, tropikal adaların bitmek bilmeyen feribot krizlerini, Orta Asya'nın sert doğasını ve Hindistan'ın mide ve sabır sınavını aynı kafayla gezemezsiniz. Koca bir kıtayı tek bir kalıba sokmaya çalışmayın; çantayı hazırlamadan önce hangi Asya'ya gittiğinizi iyi bilin.
Güneydoğu Asya (Çinhindi)
Sırt çantalı gezginlerin kalesidir, ucuzdur ama inanılmaz yorucudur. Haritada kısa görünen mesafeleri 15 saatlik yataklı gece otobüslerinde sarsılarak geçmeyi, kara sınırlarında memurlarla cebelleşmeyi ve aniden bastıran muson yağmurlarını baştan göze almıyorsanız bu rotada perişan olursunuz.
Endonezya ve Tropikal Adalar
Haritaya bakıp adalar birbirine yakınmış gibi davranmak Filipinler ve Endonezya'da yapacağınız en ölümcül hatadır. O aradaki 2 santimlik deniz mesafesi; iptal olan pervaneli uçaklar, saatlerce beklenen eski feribotlar ve ada transferleri yüzünden bütün bir gününüzü acımasızca yer bitirir.
Orta Asya ve İpek Yolu
Burası "turist" için değil, gerçek gezginler içindir. İngilizcenin pek geçmediği, turizm altyapısının zayıf olduğu, dağ başlarındaki yurt çadırlarında buz gibi gecelerde uyumayı ve saatlerce bozuk yollarda direksiyon sallamayı gerektiren, çok sağlam bir saha hazırlığı isteyen coğrafyadır.
Uzak Doğu
Asya'nın "çok ucuz" efsanesinin acımasızca çöktüğü yerdir. Jilet gibi çalışan bir düzen, inanılmaz bir saygı kültürü ve tıkır tıkır işleyen trenler vardır; ama otellerden ulaşım kartlarına kadar her şey cüzdanınızı Avrupa'daki gibi, hatta ondan daha hızlı boşaltır. Bütçe hesabı saniye saniye yapılmalıdır.
Güney Asya
Dünyanın en ağır psikolojik ve fiziksel sınavına hoş geldiniz. Hindistan veya Nepal... İnanılmaz bir kültür şoku yaşatır ama hijyen takıntısı olanları, aşırı kalabalık ve sesten yorulanları, midesi hassas olanları ilk haftadan evine kaçırtır. Buraya gelirken en çok ihtiyacınız olan şey para değil, çelik gibi sinirlerdir.
Batı Asya ve Ortadoğu
Coğrafi olarak Asya kıtasında geçse de burası dinamikleriyle tamamen bambaşka bir dünyadır. Kadınlar için farklı kıyafet zorunlulukları, yüksek çöl sıcaklıkları, anlık değişen politik güvenlik dengeleri ve farklı vize rejimleri nedeniyle bu bölge apayrı bir okuma ve hazırlık gerektirir.
Gitmeden Önce
Adım Adım Asya Hazırlığı
Asya, "Zaten her şey ucuzmuş, çantamı alıp gideyim, gerisini yolda çözerim" diyen tatlı su gezginlerini en acımasız şekilde cezalandıran kıtadır. Muson yağmurlarını, kapı vizelerindeki katı süreleri, sağlık risklerini ve o bitmek bilmeyen ada transferlerini uçak biletini almadan aylar önce masada çözmezseniz; o ucuza kapattığınız tatil yolda burnunuzdan gelir.
Muson Tuzağı ve Yanlış Sezon
Koca kıtanın tek bir "yazı" veya "kışı" yoktur. Tayland, Vietnam, Bali ve Filipinler'in yağmur takvimleri birbirinden tamamen zıttır. Haritaya veya ucuz uçak biletine aldanıp yanlış ayda giderseniz; internetten tuttuğunuz o rüya gibi okyanus manzaralı oda, sel suları ve fırtına yüzünden günlerce çıkamadığınız bir hapishaneye dönüşür. Hava durumunu şansa bırakmayın.
Sınır Kapıları ve Vize Gerçeği
Avrupa'daki gibi tek vizeyle ülke ülke gezme hayalini unutun. Tayland'ın ücretsiz kalış gün sınırını, Vietnam'ın gitmeden önce internetten mutlaka onaylatılması gereken e-vizesini, Endonezya'da havalimanında nakit vereceğiniz Kapıda Vize harcını ve Kamboçya kara sınırındaki rüşvetçi memurları baştan hesaba katın. Sınırda dönüş biletiniz veya otel rezervasyonunuz yoksa, bir sonraki uçakla anında geri gönderilirsiniz.
Para, Gizli Kesintiler ve Bütçe
Evet, plastik taburelerde satılan sokak yemeği ucuzdur ama bütçenizi asıl bitiren şey detaylardır. Singapur'da standart bir otel veya Bali'nin popüler bölgeleri Avrupa'dan bile pahalıdır. Daha da kötüsü; her nakit çektiğinizde Asya ATM'lerinin kestiği fahiş komisyonlar bütçenizi sessizce eritir. Yanınızda mutlaka temiz, yırtıksız, yeni basım Dolar veya Euro nakit bulundurun; eski paraları döviz büroları bozmaz.
Sağlık, Hijyen ve Scooter Riski
Asya'nın efsanevi sokak lezzetlerini tadın ama midenizin sınırlarını zorlamayın. Musluk suyunu tamamen hayatınızdan çıkarın, sadece şişe su kullanın. Ancak en acı gerçek hastalıklardan ziyade kazalardır: Kask takmadan veya tecrübeniz olmadan kiraladığınız scooter'larla yapılan kazalar, Asya'daki turistlerin bir numaralı hastanelik olma sebebidir. Asya şartlarını ve motor kazalarını kapsayan sağlam bir seyahat sigortanız yoksa o motora sakın binmeyin.
Turist Tuzakları (Scam) ve Hayat Kurtaran Uygulamalar
Sokakta yürürken size "Bugün o tapınak kapalı, gel seni ucuza başka yere götüreyim" diyen güler yüzlü dolandırıcılara, sahte otobüs bileti satan acentelere ve scooter iadesinde "bunu sen çizmişsin" diye pasaportunuza el koyup haraç isteyenlere hazırlıklı olun. Taksicilerle pazarlık yapmak yerine telefonunuza mutlaka Grab veya Gojek indirin; ulaşım biletleri için 12Go Asia uygulamasını kullanın. Bu dijital zırhlar olmadan Asya sokaklarında canlı canlı yolunursunuz.
Bütçe Rehberi
Asya’da Gerçekte Ne Harcarım?
Asya sokaklarında ucuza karın doyurabilirsiniz ama "Asya bedavadır" masalı artık sadece sosyal medyada var. Geceliği 5 dolarlık bir pansiyon bütçenizi kurtarmaz; çünkü kaçırdığınız feribot yerine almak zorunda kaldığınız son dakika uçak biletleri, turistik adalardaki beach club harcamaları, ATM'lerin her nakit çekimde kestiği acımasız komisyonlar ve ufak bir scooter kazasının hastane masrafı cebinizdeki parayı saniyeler içinde buharlaştırır.
Günde Birkaç Dolarla Hayatta Kalma
Sırt Çantalı Hattı (Düşük Bütçe)
Laos, Kamboçya, Vietnam ve Tayland'ın Kuzeyi buralar hâlâ sırt çantalı gezginlerin kalesidir. Sokakta 2-3 dolara karnınızı doyurup, ucuz hostellerde kalarak bütçeyi dipte tutabilirsiniz. Ancak kağıt üzerinde ucuz görünen bu coğrafyada; 15 saatlik bozuk yol otobüslerine dayanamayıp iç hat uçaklarına yönelirseniz veya sınır kapılarında vize uzatma masraflarına girerseniz o ince bütçe hesabı çarşıya uymaz.
En Büyük Bütçe Tuzağı
Orta Hat (Orta Bütçe)
Tayland Sahilleri, Malezya, Endonezya ve Sri Lanka asıl bütçe yanılgısı burada patlar. Sokak yemeği ve konaklama uygun görünse de, işin içine adalar arası geçişlerde mecbur kalacağınız fahiş fiyatlı hızlı feribotlar, Bali veya Phuket'teki havalı mekanlar ve adalara ulaşmak için alınan uçak biletleri girdiğinde bütçeniz bir anda kontrolden çıkar. Anakara ucuzdur ama adalara ayak bastığınız an cüzdanın ağzı mecburen açılır.
Avrupa'yı Aratmayanlar
Ağır Bilanço (Yüksek Bütçe)
Singapur, Japonya, Güney Kore ve popüler ada merkezlerinde Güneydoğu Asya'nın o ucuzluk illüzyonunu tamamen unutun. Singapur'da standart bir otel odasında uyumak, Japonya'da hızlı trenlere bilet almak veya Güney Kore'nin şehir temposuna ayak uydurmak cüzdanınızı Paris veya Londra'dan çok daha hızlı boşaltır. Adım attığınız her yer, bindiğiniz her metro bütçenize acımasız bir eksi yazar.
📌 Kemal'in Saha Notu: Asya’da paranızı lüks restoranlar değil, lojistik hatalarınız bitirir. Haritada minicik görünen adalara atlamak için ödenen fahiş tekne paraları, hesapsızca kiralayıp kaza yaptığınız scooter'ların tamir bedelleri, ne olacak ya deyip umursamadığınız bankamatik komisyonları ve taksicilerle pazarlık yapmak yerine Grab veya Gojek kullanmayıp kaptırdığınız dolarlar, o çok güvendiğiniz düşük bütçeyi birkaç günde darmadağın eder.
En Çok Arananlar
Popüler Asya Rehberleri
Asya'ya ilk kez adım atacakların en çok başvurduğu, sahada hayat kurtaran rehberler burada. Sırf ucuza uçak bileti buldunuz diye sevinip; muson takvimini, katı vize sürelerini ve o bitmeyen ada transferlerini hesaba katmadan yola çıkarsanız, Asya size o biletin acısını yollarda misliyle ödetir. Paranızı, zamanınızı ve sinirlerinizi şansa bırakmamak için o uzun uçuşu almadan önce ilk planınızı bu yazılara bakarak kurun.
Saha Gerçekleri
Asya Seyahat Planlaması: Acı Saha Gerçekleri
Ne Zaman Gidilir? "Kışın Asya'ya Gidilir" Ezberini Unutun
Koca bir kıtayı tek bir iklime sığdırmaya çalışmak yapacağınız en büyük hatadır. "Kışın Asya sıcaktır" diyerek yola çıkarsanız; Tayland'da güneşlenirken, Endonezya'da sokağa bile çıkamayacağınız muson tufanlarına yakalanabilirsiniz. Filipinler'in tayfun sezonu ile Vietnam'ın yağmur takvimi bambaşka çalışır. Yanlış ay seçimi, o ucuza kapattığınız biletin acısını size otel odasında duvarları izleterek çıkarır.
Vize ve Giriş: Kapıdaki Memur Şaka Yapmaz
Asya'da asıl dert vize almak değil, o vizenin kurallarını doğru okumaktır. "Nasılsa kapıda alırım" rahatlığıyla gidip, dönüş biletiniz veya otel rezervasyonunuz olmadığı için sınır kapısından ilk uçakla geri gönderilebilirsiniz. E-vize çıktılarınızı yanınızda taşımak, Kapıda Vize için cebinizde tam nakit bulundurmak ve vize sürenizi bir gün bile aşmamak zorundasınız. Asya ülkeleri vize ihlallerini affetmez, cezayı nakit keser.
İçeride Ulaşım: Ucuz Görünen Biletin Yorucu Bedeli
Haritada birbirine çok yakın görünen iki noktaya gitmek için aldığınız o "çok ucuz" feribot veya otobüs bileti; rötarlar, bozulan klimalar ve bitmeyen duraklamalarla size 20 saatlik bir cehennem yaşatabilir. Asya'da ulaşım planlarken sadece bütçeyi değil, yorgunluğu da hesaba katmalısınız. Bazen 50 dolar fazla verip 1 saatlik iç hat uçuşu almak, 2 gününüzü yollarda heba etmekten çok daha kârlıdır. Zaman da bu kıtada para demektir.
Günlük Bütçe: "Asya Bedavadır" Cümlesi Eksiktir
Evet, plastik taburelerde oturup yerel sokak yemeği yerseniz ve klimasız hostellerde kalırsanız Asya dünyanın en ucuz yeridir. Fakat tatilinize; adalardaki havalı beach club girişleri, sürekli kiraladığınız scooter'lar, rötarları telafi etmek için aldığınız son dakika uçak biletleri ve uyduruk ATM komisyonları eklendiği an o ucuzluk masalı biter. Standartlarınızı Avrupa seviyesine çıkardığınız an, faturanız da Avrupa seviyesine gelir.
Güvenlik: Sizi Büyük Krizler Değil, Ufak İhmaller Yıkar
Asya'da sokakta gasp edilme veya terör gibi büyük güvenlik krizlerinden korkmayın; sizi asıl hastanelik edecek şeyler çok daha basittir. Kask takmadan kullandığınız scooter ile yapacağınız ufak bir kaza, musluk suyuyla yıkanmış bir salatadan kapacağınız ağır bir mide enfeksiyonu, sivrisineklerden geçen Dang Humması veya turist kazıklayan acentelere kaptıracağınız paralar bu kıtanın gerçek güvenlik riskleridir. Sağlam bir seyahat sigortası olmadan o uçağa binilmez.
BİZZAT YAŞANMIŞ TECRÜBELERLE
Asya Gezi Planı Hakkında Net Cevaplar
Asya’ya ilk kez nereye gidilir?
Maceraya atılmadan kıtaya ısınmak için Tayland veya Malezya en güvenli limanlardır. Turizm altyapıları çok güçlüdür, İngilizce her yerde geçer, ulaşım ağları tıkır tıkır işler ve turist olmanın konforunu yaşatırlar.
Asya için en iyi zaman ne zaman?
Tek bir cevabı yok. Tayland'ın batı kıyısına kışın, doğu kıyısına yazın gidilir. Bali için en iyi zaman bizim yaz aylarımızken, Japonya baharda güzeldir. Uçak bileti almadan önce mutlaka o spesifik bölgenin muson veya yağmur takvimini kontrol edin.
Asya ucuz mu?
Sırt çantanızı alıp yerel halk gibi yaşarsanız Laos, Kamboçya ve Vietnam hâlâ çok ucuzdur. Ancak işin içine Japonya, Singapur, Güney Kore veya Bali'nin lüks bölgeleri girerse bütçeniz Avrupa'yı bile geçer.
Asya’da kaç ülke aynı seyahatte gezilmeli?
Pasaportunuza damga koleksiyonu yapmaktan vazgeçin. Sadece 15 gününüz varsa tek bir ülkeyi seçip hakkını vererek gezin. 2 haftada 4 ülke yaparım derseniz tatiliniz sadece yataklı otobüslerde, sınır kapılarında ve havalimanlarında geçer.
Asya’da sağlık ve güvenlikte en önemli riskler neler?
Bir numara kesinlikle tecrübesiz turistlerin yaptığı scooter kazalarıdır. İki numara, musluk suyu veya buzlu içeceklerden kaynaklanan ağır mide ve bağırsak enfeksiyonlarıdır. Üç numara ise sokaktaki dolandırıcılar ve sivrisineklerdir.