Ayasofya, İstanbul‘un UNESCO Dünya Mirası Listesinde yer alan Tarihi Yarımada bölgesinde, kentin en gözde tarihi yapısı. Tarihi Yarımadanın eski şehir meydanında 360 yılında inşa edilen yapı Bizans İmparatorluğunun kente armağanı. 15 yüzyıl boyunca bir bazilika, sonrasında bir cami olarak kullanılan yapı, Cumhuriyet döneminde müze olarak kullanıldıktan sonra 24 Temmuz 2020 tarihinde yeniden camiye dönüştürüldü.

Tasarımıyla mimari dünyasının başyapıtları arasında gösterilen Ayasofya, boyutu ve mimarisiyle dünyada birçok ilkin de imzasını taşıyor. Ayasofya’nın yapımında tuğla, gümüş, mermer ve altın kullanılan yapıda Pagan, Ortodoks, Katolik ve İslam dinlerine ait izler bulunuyor.

Ayasofya

Ayasofya, İstanbul

Ayasofya (Azize Sofya Kilisesi), İstanbul’un Fatih ilçesinde, Tarihi Yarımada Bölgesinin merkezinde yer alan dünyanın en görkemli tarihi yapılarından biri. Bizans İmparatoru I. Justinianus tarafından, 532-537 yılları arasında eski şehir merkezine inşa ettirilen bazilika planlı bir patrik katedralinden oluşuyor. 1453’te İstanbul’un Osmanlılar tarafından fethedilmesinden sonra Fatih Sultan Mehmed tarafından camiye dönüştürüldü.

Cumhuriyetin ilanından sonra 1934’te çıkarılan Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile müzeye dönüştürülen Ayasofya, 1935-2020 yılları arasında müze olarak hizmet verdi. 24 Temmuz 2020 yılında ise müze statüsünün iptal edilmesiyle tekrar cami statüsü kazandı.

Ayasofya’nın tarihi

Ayasofya’nın inşası ilk olarak Bizans’ın İmparatoru Büyük Konstantin döneminde başladı. Yapı, Büyük Konstantin’in oğlu II. Constantius tarafından tamamlandı. 360 yılında açılışı gerçekleştirilen kiliseye Büyük Kilise anlamına gelen Megali Ekklesiya adı verilmiş.

Geleneksel Latin mimarisinde tasarlanmış olan yapı, 404’te çıkan çatışmalar sebebiyle yakılarak tahrip edilmiş. İlk kilisenin yıkılmasının ardından imparator II. Theodosius aynı yere ikinci bir kilisenin yapılmasını emretmiş. Mimar Rufinos tarafından inşa edilen bu yeni yapı 415 yılında açılmış. Ancak 532 yılında çıkan Nika Ayakalanması sonucu bu yapı da yıkılmış.

İkinci Ayasofya’nın yıkılmasından sonra imparator I. Jüstinyen önceki yapılardan daha farklı ve daha büyük bir kilise inşa ettirme kararı almış. Jüstinyen kilisenin tasarımı için fizikçi Miletli İsidoros ve matematikçi Trallesli Anthemius’u görevlendirmiş.

Binanın yapımında Efes’teki Artemis Tapınağından, Lübnan’daki Baalbek Tapınağına kadar birçok tapınaktan getirtilen sütunlar kullanılırken, Anadolu’nun farklı yörelerinden gelen taşlar da kullanılmış. İnşasında yaklaşık 10 bin kişinin çalıştığı yapı adını kutsal bilgelik anlamına gelen aya ve sophos sözcüklerinin Aya Sofya olarak birleşmesinde almış.

Kubbe geçişi ve taşıyıcı sistemiyle mimari alanında önemli bir başyapıt olarak gösterilen yapının bir kısmı 553 ve 557 yılları arasında meydana gelen depremlerle yıkılmış. Restorasyon çalışmalarıyla tekrar yenilenen yapı yüzyıllarca Ortodoksluk patriğinin merkezi olmuş.

Dördüncü Haçlı Seferi sırasında, Venedik Cumhuriyeti’nin dükü Enrico Dandolo komutasındaki Haçlılar tarafından yağmalanan Aya Sofya’dan Hz. İsa’nın mezar taşından bir parça, Hz. İsa’nın sarıldığı bez olan torino kefeni, Hz. Meryem’in sütü, azizlerin kemikleri gibi birçok kutsal emanet ile bazı değerli eşyalar çalınmış. Bu dönemde Aya Sofya Roma Katolik Kilisesi’ne bağlı bir katedrale dönüştürülmüş.

Son Bizans Dönemi’nde deprem yüzünden bazı kısımları çöken kilise, 1453’te İstanbul’un fethedilmesiyle camiye çevrilmiş. Adı yine Aya Sofya olarak kalan yapıya çeşitli Osmanlı padişahları tarafından 4 minare, bir medrese, bir imarethane, bir şadırvan ve hanedana ait türbeler de eklenmiş.

Yapıdaki en ünlü restorasyonlardan biri, II. Selim döneminde Osmanlı baş mimarı Mimar Sinan tarafından, diğeri Abdülmecit Döneminde Gaspare Fossati ve kardeşi Giuseppe Fossati tarafından gerçekleştirilmiş. Her iki dönemde de Aya Sofya depreme karşı geniş çapta sağlamlaştırılmış.

Cumhuriyet Dönemine gelindiğinde Aya Sofya’da Mustafa Kemal Atatürk’ün isteğiyle restorasyon çalışmaları yapılmış ve mozaikler ortaya çıkarılıp, temizlenmiş. Yapı 1934 yılında Bakanlar Kurulunun kararıyla müzeye çevrilmiş.

ayasofya bilgi
ayasofya camii
Ayasofya Camii olarak hizmet veriyor

Ayasofya’nın mimari özellikleri

Boyutu ve mimari yapısıyla göz alan Ayasofya, Roma’daki Panteon’un kubbesinden bile daha büyük bir kubbeye sahip. Yapımında tuğla, gümüş, mermer ve altın kullanılan yapıda Pagan, Ortodoks, Katolik ve İslam dinlerine ait izler bulunuyor.

Ana mekanı sütunlarlarla üç nefe ayrılmış olan yapıda 6. ve 9. yüzyıla ait mozaikler ve yapıldığı döneme ait ikonalar göze çarpıyor. Yapının içinde Bizanslılarca dünyanın merkezi sayılan, Yunanca’da Yer’in Göbeği anlamına gelen ve omphalion olarak adlandırılan bir alan da bulunuyor.

Diğer eski Ortodoks kiliselerinde olduğu gibi Ayasofya’nın inşa edildiği yön de Kudüs’ü gösteriyor. Yapının en üst apsitinde kucağında çocuğu İsa’yı taşıyan, taht üzerinde tasvir edilmiş bir Meryem mozaiği yer alıyor.

Bu mozaiğin sağında ve solunda baş meleklerden Cebrail ve Mikail’in tasvirleri bulunuyor. Camları Osmanlı Dönemi’nde vitrayla ve ayetlerle süslenen yapının apsit duvarlarında Kur’an ayetlerini içeren ve üstlerinde Allah, Muhammed, dört halife ile Hasan ve Hüseyin’in isimleri yazılı olan levhalar bulunuyor.

Bunun yanında Ayasofya’da Çocuk İsa ve Meryem, Jüstinyen ve karısı, Vaftizci Yahya, Bizans resim sanatında Rönesans’ın başlangıcı olarak kabul edilen Hz. İsa mozaiği ile 12 Havariyi temsil eden kuzu kabartmaları görülebilir.

ayasofya hakkında bilgiler
ayasofya hakkında bilgi

Ayasofya-i Kebir Camii giriş ücreti ve ziyaret saatleri

🗺 Adres: Sultan Ahmet, Ayasofya Meydanı No:1, 34122 Fatih, İstanbul
📲 www.kulturportali.gov.tr/ayasofya ☎️ 0 (212) 5221750
Ayasofya-i Kebir Camii ziyaret saatleri: Ayasofya-i Kebir Camii, 09.00-18.00 saatleri arasında ziyarete açık. Namaz vakitlerinde caminin yalnızca ziyaretçi bölümüne giriş yapılabiliyor. Cami, haftanın 7 günü ziyarete açık.
🔐 Ayasofya-i Kebir Camii giriş ücreti: Ayasofya-i Kebir Camiine giriş ücreti alınmıyor.

Ayasofya’ya nasıl gidilir

Ayasofya-i Kebir Camii, İstanbul’un Fatih ilçesinin, Sultanahmet semtinde Sultanahmet Camii’nin tam karşısında yer alıyor. Bizans Döneminden kalan İstanbul’daki en önemli yapı olan Ayasofya’ya en kolay tramvay ile ulaşabiliyor.

Tramvayla Ayasofya’ya ulaşmak için Kabataş, Bağcılar ya da Cevizlibağ yönünden kalkan tramvaylara binip Sultanahmet durağında inmeniz gerekiyor. Bunun yanında İstanbul’un çeşitli yerlerinden kalkan Cankurtaran ya da Ahırkapı duraklarından geçen otobüslerle de ulaşım mümkün. Ayrıca otobüsle ya da vapurla Eminönü’ne gidip Sultanahmet yönüne giden tramvaya aktarma yapma şansınız da var.

Ayasofya, dünyanın en eski ve en dikkat çekici yapılarından biri. Pek çok dine ev sahipliği yapmış tarihi, etkileyici tasarımı ve muhteşem mimarisiyle ziyaretçilerini bekliyor.

2 YORUM 💬

💬 DÜŞÜNCELERİNİZİ BENİMLE PAYLAŞIN, YORUM YAZIN!

Lütfen yorumunuzu yazın
Adınızı buraya yazın