Kozak Yaylası, İzmir’in Bergama ile Balıkesir’in Ayvalık ilçesi arasında yer alan, çam fıstığı ormanları ve otantik dağ köyleriyle ünlü bir doğa cenneti. Her iki ilçe merkezine de yaklaşık 20 kilometre mesafede bulunan yayla, Ege’nin en temiz havasını solumanın yanı sıra Türkiye’nin çam fıstığı üretiminin kalbine şahit olacağınız nadir yerlerden biri.
İlk kez 2015’te geldiğimde “bir yayla işte” diye düşünmüştüm. Ama yayla değilmiş meğer, 5 milyon fıstık çamı ağacıyla kaplı devasa bir orman alanıymış. Bölge, Türkmen kültürünün canlı bir şekilde yaşatıldığı yerleşimlere ev sahipliği yapıyor. Köylüler misafirperverlikleriyle ünlü. Deniz seviyesinden 500-1000 metre yükseklikte, Madra Dağı’nın 1334 metrelik zirvesinden Ege Denizi ve Midilli Adası bile görünüyor.
Türkiye’nin çam fıstığı üretiminin yaklaşık %80’ini karşılıyor. Bölgedeki köylerin ekonomisi neredeyse tamamen bu değerli ürün üzerine kurulu. Aşağıbey, Yukarıbey, Çamavlu, Karaveliler, Kıranlı ve Yeniköy gibi köylerde geleneksel mimari korunmuş durumda. Taş evler, çeşmeler ve köy meydanları, hızlı modernleşmenin unutturduğu bir sıcaklığı sunuyor.
Kozak Yaylasına günübirlik ziyaret için herhangi bir giriş ücreti yok, köy kahvelerinde çay 5-10 TL arası, yöresel ürünler 50-300 TL arasında değişiyor. En iyi zaman ilkbahar ve sonbahar; yazın biraz sıcak olabiliyor ama yine de Bergama ya da Ayvalık’tan çok daha serin.
Kozak Yaylası Gezi Rehberi 📌
Kozak Yaylası, Bergama ile Ayvalık sınırlarında yer alan ve dünyanın en önemli çam fıstığı üretim merkezlerinden biri. Temiz havası, kendine has gelenek ve göreneklerin yaşatıldığı 16 dağ köyü, yemyeşil bir denizi andıran fıstık çamı ağaçlarıyla Ege’nin en huzurlu doğayla buluşma noktalarından.
Bana göre burası Türkiye’de stres atmak için gidilebilecek en iyi 5 yer arasında. Oksijen oranı öyle yüksek ki köylülerin ortalama yaşam süresi Türkiye ortalamasının üzerinde. Sırrı sorduğunuzda herkes aynı şeyi söylüyor: Doğal beslenme, temiz hava, stressiz yaşam.
Kozak Yaylası’nın tarihi Bergama Krallığı’na kadar uzanıyor. Bergama Krallarından II. Attalos, bu bölgeye on binlerce çam fıstığı dikmiş. Yani bugün gördüğünüz ağaçların atası antik çağlardan kalma. Akdenez iklimi ve kalkerli topraklardan beslenen fıstık çamı, bölgenin en önemli gelir kaynağı. Yılda 800 tondan fazla çam fıstığı elde ediliyor ve bu fıstıklar hem yurt içi ihtiyacın %80’ini karşılıyor hem de ihraç ediliyor.
Çam fıstığı toplamak göründüğü kadar kolay değil bu arada. Bir ağacın kozalak vermesi için 7-9 yıl beklemek gerekiyor. Mam fıstığının yetiştirilmesi ve elde edilmesi oldukça zor. 4 veya 5 kozalak bir araya geldiğinde 1 kilo ediyor. 1 ton kozalaktan ise yaklaşık 80 kilo çam fıstığı çıkıyor.
Kasım’da başlayan hasat Nisan’a kadar sürüyor. Bu kadar emeğin ardından fiyatların yüksek olması da normal; 2026’da çam fıstığı kilosu 4000-5000 TL arasında seyrediyor. Bölgede ayrıca bol miktarda granit taş ocağı var, bu da köylülerin önemli gelir kaynaklarından.
Kozak Yaylası Köyleri ve Ne Yapmalı
Kozak Yaylası köyleri dendiğinde aslında 16 ayrı köyden bahsediyoruz: Okçular, Bağyüzü, Yukarıbey, Karaveliler, Kıranlı, Çamavlu, Güneşli (Tekke), Göbeller, Terzihaliller, Kaplan, Hacıhamzalar, Aşağıcuma, Aşağıbey, Hisarköy, Ayvalar, Yukarıcuma ve Demircidere. Hangi köye gitmeli diye soruyorsanız, Aşağıbey, Yukarıbey ve Çamönü en popüler üçü. Bu köylerin köy kahvelerinde çay içip yerel atmosferi hissetmek bile başlı başına bir deneyim.
Net söyleyeyim: Kozak’ta gidilecek lokantalar sınırlı. Yukarıbey’deki Çınar Restoran en bilinen seçenek; burada meşhur fıstık helvasının tadına bakabilirsiniz. 2026 fiyatları itibarıyla bir porsiyon helva 80-120 TL civarında. Ayrıca köy kahvelerinde çay 5-10 TL, Bergama tulum peyniri 300-500 TL/kg, ev yapımı şarap 300-500 TL/şişe arasında değişiyor. Kozak Yaylası’nda nerede yenir sorusunun cevabı genelde köy evlerinde çıkıyor; bazı ev hanımları rezervasyon üzerine yöresel yemek yapıyor ama bunun için önceden arayıp randevu almalısınız.
Kozak Yaylası Yöresel Ürünleri
Bölgeden alınması gereken şeyler oldukça net. Kozak’ın meşhur ürünleri şunlar:
- Çam fıstığı: 300-500 TL/kg (2026)
- Kozak helvası: Fıstık çamı ile yapılıyor, 80-150 TL/porsiyon
- Bergama tulum peyniri: 100-150 TL/kg
- Üzüm pekmezi: 50-80 TL/şişe
- Ev yapımı şarap: 150-250 TL/şişe
- El dokuması halı/kilim: 2000-5000 TL arası (ebata göre)
- Kozak elması: Mevsiminde 30-50 TL/kg
Bir de cilveli çay var ki bu mutlaka denenmeli. İçinde kavrulmuş çam fıstıklarının yüzdüğü bu çayın hikayesi ilginç: Eskiden fıstık çamına çıkamayan erkeğe kız verilmezmiş. Kız istemeye gidildiğinde içinde çam fıstıkları olan cilveli çayın gelmesi, oğlan tarafına mesaj niteliği taşıyormuş. Yani “oğlunuz sağlam adamsa gelsin alalım” demek bu. Çayın tadı bir başka bu arada, çam sakızı kokusu çaya bambaşka bir karakter katıyor.
Kozak Yaylası Çevresinde Gezilecek Yerler 📍
Kozak Yaylası doğa sporları tutkunları için harika bir adres. Trekking, bisiklet ve kuş gözlemciliği yapabileceğiniz rotalar var. Bölgede kamp alanları da mevcut ama net söyleyeyim, altyapı çok gelişmiş değil. Çadır kurmak için uygun alanlar bulabilirsiniz ama su, elektrik gibi imkanlar sınırlı. Kozak Yaylası kampçılık deneyimleri genelde doğayla baş başa kalmayı seven, minimalist kampa hazırlıklı insanlar için uygun.
- En iyi zaman: İlkbahar (Nisan-Mayıs) ve sonbahar (Eylül-Ekim). Yaz sıcak ama Bergama/Ayvalık’tan serin.
- Süre: Günübirlik yeterli ama 1 gece kalırsanız köy yaşamını daha iyi hissedersiniz.
- Konaklama: Bölgede birkaç pansiyon var ama seçenek sınırlı. Bergama veya Ayvalık’ta konaklayıp günübirlik gelebilirsiniz.
- Yemek: Köy kahveleri ve Çınar Restoran dışında çok seçenek yok, yanınızda atıştırmalık götürün.
- Benzin: Yolda istasyon az, Bergama veya Ayvalık’tan çıkmadan deponuzu doldurun.
- Navigasyon: Köylere giderken Google Maps yeterli ama bazı yollar dar, dikkatli olun.
- Çam fıstığı almak istiyorsanız: Sezon dışında bulamayabilirsiniz, en tazesi kasım-nisan arası.
1. Pergamon Antik Kenti
Bergama’nın kuzeybatısındaki tepede yer alan Pergamon Antik Kenti, UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde. Bergama Krallığı’nın başkentiydi burası. Akropol, tapınaklar, tiyatro, kütüphane kalıntıları var. Bana göre Türkiye’nin en etkileyici antik kentlerinden biri, tiyatronun yerleşimi ve manzara inanılmaz.
Ziyaret saatleri: Yaz dönemi (1 Nisan – 1 Ekim) 08:00-19:00, kış dönemi (1 Ekim – 1 Nisan) 08:30-17:30. Haftanın 7 günü açık. Giriş ücreti: 50 TL (2026). Müze Kart geçerli. Gezmek için en az 2-3 saat ayırın.
2. Perperene Antik Kenti
Perperene Antik Kenti, Aşağıbey Köyü’nün Çakal Kayası mevkiinde. Antik Mysia bölgesindeydi burası. Tapınak, hamam, amfi tiyatro ve iki sur kalıntısı var. Bizans döneminde piskoposluk merkeziymiş. Herhangi bir kazı çalışması yapılmıyor, dolayısıyla fazla restorasyon da yok; bu da bir anlamda güzel, orijinal halini görüyorsunuz. Ücretsiz ve ziyaret saati sınırlaması yok.
3. Bergama Müzesi
Bergama Müzesi, bölgede yapılan arkeolojik kazılardan çıkan eserlerin sergilendiği geniş bir koleksiyona sahip. Erken Tunç Dönemi’nden Bizans’a kadar kronolojik düzenle eserler görebiliyorsunuz. Pergamon’a gidecekseniz müzeyi de mutlaka görün, bağlamı anlamak için önemli.
Ziyaret saatleri: Yaz dönemi (1 Nisan – 1 Ekim) 08:00-19:00, kış dönemi (1 Ekim – 1 Nisan) 08:30-17:00. Haftanın 7 günü açık. Giriş ücreti: 150 TL (2026). Müze Kart geçerli. Gezme süresi 1-1,5 saat.
Kozak Yaylasına Nasıl Gidilir 🚗
Kozak Yaylası’na hem Bergama’dan hem de Ayvalık’tan ulaşabilirsiniz. Her iki ilçe merkezine de yaklaşık 20 km mesafede. Özel araçla gidecekseniz en rahat seçenek bu; yol kalitesi iyi, ortalama 25-30 dakika sürüyor. Toplu taşımayla geliyorsanız en yakın havalimanı İzmir Adnan Menderes Havalimanı (143 km, özel araçla 2 saat). Havalimanından İZBAN treni ile Aliağa‘ya gelip oradan Bergama’ya belediye otobüsü veya dolmuş bulabilirsiniz. Bergama Otogarı‘ndan Kozak köylerine düzenli dolmuş seferleri var (15-25 TL arası, 2026).
Ayvalık üzerinden gelecekseniz Ayvalık-İzmir Karayolu’ndan Kozak Yaylası’na giden köy yolunu takip edin. Yol ayrımında Aşağıbey, Yukarıbey ve Kaplan Köyleri için Ayvalık yönüne sapmalısınız. Bergama üzerinden geliyorsanız yol ayrımına kadar çoğunluğu rampa olan yolu takip edip aynı şekilde Ayvalık yönüne sapıyorsunuz. Araba yoksa Bergama’dan günübirlik turlar da mevcut ama bunları önceden organize etmeniz gerekiyor; köy muhtarları veya yerel gezi firmaları bu konuda yardımcı olabiliyor.
Son yıllarda, maden arama faaliyetleri ve orman yangınları bölge için tehdit oluşturuyor. Yerel halk ve sivil toplum örgütleri, bu eşsiz ekosistemi korumak için mücadele ediyor.
Kozak Yaylası, sadece bir yayla değil; binlerce yıllık tarım kültürünün, doğal güzelliklerin ve sıcak insan ilişkilerinin bir arada bulunduğu bir yaşam alanı. Günübirlik ziyaretçiler için huzurlu bir kaçamak, doğa tutkunları için ise keşfedilmeyi bekleyen bir hazine.
