Kerim Han Kalesi (Arg-e Karim Khan), Şiraz şehir merkezinde devasa tuğla duvarları ve savunma burçlarıyla yükselir. İlk bakışta sert bir askeri üsse benzese de, Zend Hanedanı’nın kurucusu Kerim Han burayı hem sarayı hem yaşam alanı olarak kullandı; yapı 1766’da tamamlandı. Dört köşeyi tutan 14 metre yüksekliğindeki burçlar, kaleyi şehrin en hakim otorite sembolü haline getirir.
Kalenin iç avlusuna adım attığınızda, dışarıdaki savunma kimliği yerini narenciye ağaçları, süs havuzları ve ince işçilikli çinilerle süslü zarif bir saray atmosferine bırakır. Hem bir kale kadar güvenli hem de bir şahın evi kadar estetik olan bu yapı, Şiraz’ın o dönemki başkentlik gururunu günümüze taşır. Bugün Şirazlıların akşam serinliğinde etrafında toplandığı kale, o meşhur eğik burcuyla ve heybetli duruşuyla “saray konforu ile kale güvenliği” arasındaki o ince çizgide duran eşsiz bir mimari şaheserdir.
Kerim Han Kalesi, Şiraz
Kerim Han Kalesi (Karim Khan Citadel), İran’da Zand hanedanının kurucusu Büyük Muhammed Kerim Han tarafından yaptırılan bir kale. Kerim Han, İran’ın en iyi hükümdarlarından biri sayılır. 1753’te iktidara geldiğinde İran, Moğollar ve Türkler tarafından yönetiliyordu.
Kerim Han, İran tarihinde ender rastlanan bir hükümdar olarak kabul edilir; devletinin başkentini Şiraz ilan etti. Şiraz’ın simge yapılarından biri olan Kerim Han Kalesi, onun hem ikametgahı hem kalesi hem de sarayı oldu. Kale, mimari açıdan Zand Hanedanlığından (1751-1794) geriye kalan önemli bir miras.
1766’da Kerim Han Şiraz’ı başkent ilan etti ve parlak bir geçmişe sahip kentin yeniden inşası başladı. Pers şairlerinin türbeleri ve dönemin öne çıkan yapıları da bu sırada inşa edildi.
Kerim Han, dönemin ünlü mimarlarını ve sanatçılarını Şiraz’a davet edip kendisi için bir saray inşa etmelerini istedi. Savunma yapısından çok ikametgaha benzeyen yeni kalenin inşası da 1766’da başladı.
İsfahan‘da Şah Abbas’ın yaptırdığı ünlü eserlerle boy ölçüşmek üzere, 12 bin işçi çalıştırılarak 4000 m² alan üzerinde görkemli Kerim Han Kalesi (Arg-e Kerim Han) inşa edildi.
Kerim Han Kalesi, yuvarlak hatlarıyla sanki estetik kaygılarla yapılmış gibi duruyor. Girişinde Farsça yazılmış olan: “Şiraz’a yeni gelen bir gezgin, uzun süre Kerim Han sarayının endamını övmekten geri duramayacaktır” sözü bunu kanıtlar gibi görünüyor.
Kalenin devasa duvarları ve kuleleri Orta Asya’nın eski kaleleri gibi tasarlanmış. İran’ın ünlü kalelerinden Kerim Han Kalesi’nin 12 metre yüksekliğindeki surlarının dört köşesinde, 14 metre yüksekliğinde dört burç yükseliyor. Bu burçlardan biri Piza Kulesi gibi eğik duruyor.
Kalenin içi ise Kerim Han’ın isteğine göre, İsfahan’ın saraylarından daha güzel olacak biçimde zarif bir saray kompleksi olarak yapılmış. Zend Hanedanlığının kısa egemenlik dönemine rağmen bu yıllarda sanat alanında kayda değer pek çok eser verildi ve Zend sanatı doğdu.
Pehlevi döneminde hapishane olarak kullanılan kale; geniş bahçesi, özel dua alanı ve hamamıyla dikkat çeker. İç mekândaki vitraylar, ahşap işlemeler ve minyatürler dönemin zanaatını yansıtır.
Kerim Han Kalesi’nde 1981’de açılan Pars Müzesi, Zand hanedanına ve şehrin tarihine adanmış görüntüler barındırıyor. Binanın kuzeybatı kesimindeki duvar resimleri, Avrupa’dan gelen elçilerin nasıl kabul edildiğini gösteriyor.
Avlunun güney kısmında saray hamamı ile Şiraz hükümdarının bedenini ve ruhunu dinlendiren bir çay salonu var.
Şiraz, Kerim Han’a düşman olan Muhammed Han tarafından fethedildikten sonra Kerim Han’ın yaptırdığı binalar yıktırıldı. Kerim Han Arg Kalesi ise yıkımdan kurtuldu ve dönemin merkezi hükümetince Fars valiliğine atanan amir için emirlik mahkemesi olarak kullanıldı.
Pehlevi döneminde Kerim Han Kalesi hapishaneye dönüştürüldü ve resimlerin üzeri sıvandı. Bir kundaklama sonucu sarayın birçok bölümü yandı. 1972’de kale İran Ulusal Mirası’na kaydedildi; restorasyon çalışmaları hâlâ sürüyor.
Arg-e Karim Khan olarak da bilinen Karim Khan Kalesi, Şiraz gezilecek yerler listenizde mutlaka olmalı. Kale çevresindeki dükkânlarda satılan, sıcaktan bunalan bünyeleri serinletmek için hazırlanan Şiraz’a özgü Feluda denenmeye değer. Nişasta, buz ve limon suyuyla yapılan bu tatlı, kavurucu sıcaklarda ferahlamak için birebir.
